• USD 431.41

  • EUR 452.94

  • RUB 6.92

  • CNY 63.83

20 Mamyr, 10:05:57
Almaty
+18°
Jemqorlyq pen uıymdasqan qylmysty zertteý ortalyǵy (OCCRP), qazaqstandyq Vlast.kz jáne qyrǵyzstandyq Kloop.kg basylymy jańa zertteýinde Qazaqstannyń eks-prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń óziniń atyndaǵy qorlar arqyly iri aktıvterdi baqylap otyrǵanyn anyqtaǵan.

Zertteýde Qazaqstandaǵy BAQ qaıyrymdy isterin maqtap jar salatyn Nazarbaevqa tıesili qorlar qymbat otel, jeke ushaq, golf alańy, saýda ortalyqtary, telekanaldar men bankterdi ıelenip otyrǵany jazylǵan. OCCRP Nazarbaev qoryna tıesili aktıvterde kemi 7,8 mlrd dollar baryn anyqtaǵan.

"Qaǵaz júzinde bul baılyqtar Nazarbaevqa tıesili emes, biraq ol qurýshy retinde qorlardy baqylaýynda ustap otyr. Zańgerler qorlardyń jumysyna qatysty sheshimderdi Nazarbaevtyń ózi qabyldaıtynyn aıtady. Qorlar esep bermeıdi, al olardyń aqshalary sheteldegi kommersııalyq qurylymdarda jasyrylǵan" dep jazady zertteý avtorlar.

Zertteýde Nazarbaevtyń ózi qurǵan "Qazaqstannyń birinshi prezıdenti – Elbasy" qory (2021 jyly jabylǵan), "Nazarbaev qory", "Nursultan Nazarbaev qory", "Demeý qory" jáne "Elbasy" (2021 jyly ashylǵan) qory jaıly aıtylady.

Tómende OCCRP zertteýiniń eń mańyzdy tustaryn usynylady.

"NAZARBAEV QORY" MILLIARDTARDY QANDAI SHEMAMEN IELENGEN?

2011 jyly Qazaqstanda zań qabyldanyp, "Nazarbaev qoryna" "Nazarbaev ýnıversıteti" (NÝ) men "Nazarbaev zııatkerlik mektepterin" (NZM) qarjylandyrý mindettelgen. Buǵan qosa, NÝ men NZM jyl saıyn memleketten 5 mlrd dollar alady.

Keıin NÝ men NISh-tegi eki qor Pioneer Capital Invest ınvestısııalyq holdıng qurady. Keıin Pioneer Capital holdınginiń 75 paıyzyn "Nazarbaev qory" ıelenedi (2021 jyly 62 paıyz dep ózgertilgen). Osydan soń Pioneer Capital Nazarbaevtyń jaqyn serikteriniń biri Ádilbek Jaqsybekovtiń otbasyna tıesili "Sesnabankti", uıaly telefon operatoryn, onlaın-saýda platformasyn, qoımalar, saýda ortalyqtaryn, makaron shyǵaratyn "Sesna" fabrıkasyn satyp alǵan.

2020 jyly Nazarbaev qory Jusan Technologies holdıngtik kompanııasyn quryp, ony Ulybrıtanııada tirkeıdi. Artynsha Pioneer Capital ıeligindegi bankterdi, qoımalardy, saýda ortalyqtaryn jáne barlyq aktıvin osy Jusan Technologies kompanııasyna aýdarǵan.

Qazir Jusan Technologies kompanııasynda myna tómendegi kompanııalar bar. Bul aksııalardyń aktıvi 7,8 mlrd dollardy quraıdy. Bul kompanııanyń ıeliginde myna aktıvter bar:

  • Qazaqstan, Reseı, Qyrǵyzstandaǵy bankter: Jusan bank, Optıma bank, Azııa-Tynyq muhıt banki, Ekspokredıt bank (satylǵan)
  • Onlaın dúkender: JMart.kz jáne Jmart.ru
  • Mobıldi operatorlar: Kcell, Jusan Mobile
  • Logıstıka: Astana Cargo Service, Astyq logıstıka, Kýnar-treıd
  • Qarjylyq qyzmetter: Jusan invest, First Heartland Securities, First Heartland Capital
  • Tamaq óndirisi: Sesna, Sapa nan
  • Astana men Qostanaıdaǵy saýda oryndary: Sesna, Astyqjan 1, Astyqjan 2, Djafar, Ýnıversal, Astyqjan Qostanaı

Budan bólek, "Nazarbaev qory" Lıýksembýrgtegi Pioneer Technologies kompanııasy arqyly Qazaqstandaǵy iri mobıldi operator Kcell kompanııasynyń da 24 paıyz aksııasyn jasyryn túrde ıelengen. Qalaı?

2021 jyly qyrkúıekte "Qazaqtelekom" aksııasynyń 24 paıyzyn "ınvestorlarǵa usynatynyn" jarııalaǵan. Sol kezde Bloomberg "Nazarbaev qoryna" tıesili bank aksııanyń 9 paıyzyn satyp alǵanyn jazdy. Biraq keıin qalǵan aksııany da "Nazarbaev qory" ıelengen. Bul joly olar Lıýskembýrgtegi Pioneer Technologies kompanııasyn paıdalanǵan. Al Pioneer Technologies Lıýksembýrgtegi Pioneer Horizon East kompanııasyna qatysy bar. "Nazarbaev qorynyń" Ulybrıtanııadaǵy Jusan Technologies kompanııasy osy Pioneer Horizon East kompanııasyna 64 mln dollar ınvestısııa salǵan.

Zertteýshiler "Nazarbaev qory" osyndaı kúrdeli shemamen Kcell kompanııasyna ıelik etkenin anyqtady.

"NURSULTAN NAZARBAEV QORY" QYMBAT UShAQTY QALAI ALǴAN?

Nazarbaev 2019 jyly naýryzda prezıdenttikten ketken soń oǵan tıesili basqa úsh qor da ınvestısııamen belsendi túrde aınalysqan.

2020 jyly 8 tamyzda quny 100 mln dollar bolatyn Airbus ACJ320neo ushaǵy (Business Insider basylymy bul ushaq markasyn "ushatyn penthaýs" dep sıpattaǵan) Indıanapolısten ushyp shyǵyp, Sıýrıh jáne Maltada toqtap, Qazaqstan astanasyndaǵy bazasyna kelgen.

Bul ushaqty "Nursultan Nazarbaev qory" shveısarııalyq kompanııadan satyp alǵan. Qazir Airbus ACJ320neo prezıdent is basqarmasyna qaraıtyn Berkut Air kompanııasynyń flotynda. Bul ushaq qorǵa resmı túrde tıesili me ol jaǵy belgisiz. Biraq ushaqty Nazarbaev qoldanatynyna dálelder bar.

2021 jyly 30 maýsymda áýe kemesi Qazaqstannan Máskeýge barǵan. Bul kúni Kreml Nazarbaevtyń Máskeýge Pýtınmen kezdesýge kelgenin jazdy. (Kezdesýde Nazarbaev "úsh jyldan beri prezıdent emespin, men erkin adammyn" degen edi).

Bul ushaq keıin Qazaqstannyń ishinde de ushqan. Jýrnalıster eki reıs Nazarbaevtyń týrıstik habqa jáne arheologııalyq obektige barǵan saparymen saı kelgenin anyqtady.

NAZARBAEVTYŃ QORYNA TIESILI QONAQ ÚILER MEN MEDIALAR

Zertteýshiler Nazarbaev qorynyń aktıvteriniń ishinde astanadaǵy The St. Regis Astana qonaq úıine nazar aýdarǵan. 2017 jyly ashylǵan oteldiń ıesi – Turion Investment Group. Bul kompanııanyń aksıonerleriniń qatarynda Nazarbaevtyń kúıeýbalasy, eldegi eń baı adamdardyń biri Tımýr Qulybaev bar.

2018 jyly Qulybaevtyń úlesin Nazarbaevtyń "Demeý" qoryna bergen. Al 2021 jyly jeltoqsanda bul úlesti Qulybaev pen onyń áıeli Dınara Qulybaeva (Nazarbaevtyń qyzy) qaıtaryp alǵan.

OCCRP Nazarbaev qurǵan úsh qordyń ıeliginde Býrabaıdaǵy Baitas Hotel, Almatydaǵy Nurtau golf klýby jáne Swissotel Willness Resort qonaq úıi, KTK jáne Astana TV telearnalary, "Karavan" gazeti de baryn jazady.

Astana TV Nazarbaev qurǵan bıliktegi "Nur Otan" partııasynyń qaramaǵyndaǵy "Nur Medıa" holdıngine qaraıdy.

Jýrnalıster Qazaqstandaǵy abattandyrý kompanııasynyń Nazarbaev qoryna tıesili ekenin de anyqtaǵan.

"Bul kompanııa Nazarbaev prezıdent bolyp turǵanda, ıaǵnı, 2012-2018 jyldary 6,5 mln dollar tender jeńip alǵan" dep jazylǵan OCCRP zertteýinde.

Budan bólek, zertteýde Nazarbaevtyń taǵy bir qoryna tıesili Túrkııadaǵy bes juldyzdy qonaq úı jaıly da aıtylady.

"Nazarbaev bul aktıvterdiń barlyǵyn ózi prezıdent bolyp turǵanda qurǵan qaıyrymdylyq qorlar arqyly basqaryp otyr. Qordyń qurylǵandary maqsaty Qazaqstan halqyna kómektesý edi. Biraq qazaq tilin damytýmen aınalysatyn, balalarǵa syılyq taratatyn qorlar qupııa túrde ondaǵan kompanııanyń úlesin ıelengen" dep jazady zertteýshiler.

Derekkóz: azattyq.org

"Qamshy" silteıdi
Ilmek sózder: Nazarbaev baılyǵy

Qate tapsańyz, qajetti bólikti tańdap ctrl+enter basyńyz.

Pikir qaldyrý

pikir