• USD 424.85

  • EUR 504.21

  • RUB 5.84

  • CNY 65.86

20 Qazan, 06:45:42
Almaty
+11°

PSIHOLOGIIа SALASYNDAǴY BIRTÝAR TULǴAǴA ARNALǴAN EREKShE KONFERENSIIа

Ústimizdegi 2020 jyldyń 31 qazanynda ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetinde úlken ǵalym, bilikti professor S.M. Jaqypovtyń 70-jyldyǵyna arnalǵan «Otandyq jáne álemdik psıhologııanyń jaǵdaıy men damý perspektıvalary» atty halyqaralyq ǵylymı-ádistemelik konferensııa ótti. Konferensııaǵa Reseı, Fransııa, Germanııa, Qytaı, О́zbekstan, Qyrǵyzstan jáne óz elimizdiń 130-dan astam ǵalymdary men zertteýshiler, magıstranttar qatysty. Konferensııanyń moderatorlary jalpy jáne qoldanbaly psıhologııa kafedrasynyń meńgerýshisi, psıhologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Z.B. Madalıeva jáne psıhologııa ǵylymdarynyń kandıdaty, oqytýshy J.S. Seıitnur boldy. Olar konferensııany eki tilde kezektesip júrgizip otyrdy. Sóıtip, ana tilimiz onlaın túrinde bolsa da halyqaralyq arenaǵa shyqty.

Jalpy bul konferensııa elimizdiń kórnekti ǵalymy, psıhologııa ǵylymdarynyń doktory, ál-Farabıa tyndaǵy  Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń professory, Qazaqstan Respýblıkasy Bilim berý isiniń qurmetti  qyzmetkeri jáne Qazaqstan Respýblıkasy ulttyq Jaratylystaný ǵylymdary akademııasynyń akademıgi, osy ómirden mezgilinen buryn ketken Jaqypov Satybaldy Muqataıulynyń  jetpis jyldyǵyna arnalǵan edi. Táýelsiz Qazaqstandaǵy psıhologııa ǵylymy tarıhyn keńes zamanynda júıeli ázirlenbegen joǵary bilikti psıholog kadrlardy elimizde daıarlaýǵa ólsheýsiz úles qosqan S.M. Jaqypov tulǵasynan bólek qarastyra almaımyz. Qazaqstandaǵy psıhologııa ǵylymynyń ınstıtýsıaldanýy bul kisiniń arqasynda júrdi dese de bolady. Belgili ǵalymnyń jetekshiligimen 58-kandıdattyq, 7 doktorlyq dıssertasııa jáne 5 PhD dıssertasııasy qorǵaldy. Psıhologııa salasynda mundaı kórsetkishke jetken iriǵalym Qazaqstan tarıhynda buryn-sondy kezdespegen edi.  Sonyń arqasynda elimizdiń ár túkpirinde joǵary oqý oryndarynda psıhologııa kafedralary ashyla bastady. Qazir S.M. Jaqypov negizin qalaǵan psıhologııa mektebi ókilderi joǵary oqý ornyndaǵy fakýltettiń negizgi qurylymdyq bólimi bop tabylatyn kafedralardy basqaryp otyr. «Shákirtsiz ustaz tul» degendeı, arqa súıer ári jolyn qýyp qurmetteıtin shákirtteri bar ustaz eshqashan eńbegim esh ketti dep aıta almaıdy. S.M. Jaqypov ózimde ǵana bolsa, ózim ǵana tolsam deıtinderdiń qatarynan  emes edi. Osy pozısııasymen de birtýar ǵalym tulǵasyózinen keıingi  jas býynǵa  úlgi, ónege bolyp qalady.

Psıhologııa ǵylymynda jeke adamnyń ishki álemin óte mándi, eleýli ózge jandardyń beınelenýi, ornalasýy (representation) retinde túsindiretin tujyrymdar bar. Kóptegen mańyzdy tulǵalardyń beınesi júregimizde ózindik oryn alady. Ár túrli keńistik pen ýaqyttyq ólshemderde ómir súrgen, tipti basqa o dúnıege ketken adamdarda sizdiń ishki álemińizde máńgi ólmes sıpatqa ıe bolady. Jáne sizdiń barlyq tańdaý men máselelerdi sheshýjolyńyzǵa, kózqarastaryńyzǵa kórinbeıtin túrde áser etedi.Adam psıhologııalyq turǵyda tek óziniń ishki áleminde ǵana shynaıy azat bolǵandyqtan, olar bizge maǵyna beretin asa mańyzdy jaqyn tulǵalarǵa aınalady. Osy konferensııa barysynda Satybaldy Jaqypov tulǵasynyń qanshama adamdardyń ómirinde eleýli iz qaldyrǵanyn baıqadyq. «Adam ózi jeke úlesin qosqan adamdar jadynda máńgi tiri» degen sóz ras eken. Qazaq ony  «Jaqsydan – sharapat, jamannan - kesapat» degen maqal arqyly bildiredi.

Qazaqstannyń psıhologııa ǵylymy tarıhynda aıyryqsha oryn alǵan, onyń ınstıtýsıaldanýyna zor úles qosqan Satybaldy Jaqypov aǵamyzǵa arnalǵan konferensııa óte aýqymdy ári qyzyqty boldy. Bes saǵattan astam sozylǵan ǵylymı is-shara eshkimdi beı-jaı qaldyrmady. Konferensııaǵa qatysýshylar ýaqyttyń qalaı syrǵyp ótkendigin bilmeı qalǵandyqtaryn  aıtady. Konferensııa barysynda qazirgi psıhologııa ǵylymynyń ózekti máseleleri talqylanady,ǵalymdar psıhologııalyq-pedagogıkalyq, tarıhı-psıhologııalyqzertteý nátıjelerimen bólisti, álemdik zertteý úlgileri men tájirıbelermen almasý júrdi. S.M. Jaqypovtyń qatarlas zamandastary, áriptesteri men shákirtteri ol týraly estelikterimen bólisip ǵalymdy kórmegen keıingi jastarǵa kóp taǵylymdyq qundy dúnıeler berdi.

Konferensııanyń ashylýynda sóz sóılegen Fılosofııa jáne saıasattaný fakýltetiniń dekany fılosofııa ǵylymdarynyń doktory, professor A.R.Masalımova bul  bas qosýdyń erekshe jaǵdaıda oryn alyp otyrǵanyn aıtty. Álemdi jaılaǵan pandemııa jaǵdaıynda qashyqtyqtan ǵylymı pikir almasýǵa kóshýdiń óz artyqshylyqtary men kemshilikteri baryn, onlaın-talqylaý arqyly bolsa da ǵylymı kommýnıkasııa úzdiksiz jalǵasa beretinin tilge tıek etti.

Biz úshin onlaın-formatta ótken konferensııanyń plenarlyq májilisinde sóz sóılegen ǵalymdardyń arasynan sheteldik zertteýshilerdiń, mamandardyń pikiri óte mańyzdy boldy. Elimizge, qazaqstandyq ǵalymdarǵa degen olardyń qatynasyn baıqaý, qanshalyqty otandyq ǵalymdarymyzdyń álemdik deńgeıde  moıyndalýyn bilgimiz keldi. M.V. Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnıversıtetiniń professory, psıhologııa ǵylymdarynyń doktory, uzaq ýaqyt MGÝ-diń psıhologııa fakýltetiniń jalpy psıhologııa kafedrasynyń meńgerýshisi bolǵan B. S. Bratýstiń Satybaldy Jaqypov týraly aıtqan estelikteri qazaq ǵalymdarynyń zııatkerlik deńgeıi eshkimnen kem emes ekendigine kózimizdi jetkizdi. Boıymyzdy maqtanysh sezimi kernedi. Kez kelgen ǵylymı ortada uıalmaı betke ustanatyn ǵalymdarymyzbar eken. Taıaý jáne alys shetelderdiń ǵylymı ortasy S. M. Jaqypovty eksperımentshi-psıholog jáne ózindik biregeı birlesken-dıalogtyq tanymdyq is-áreket konsepsııasynyń avtory retinde tanıtynyn bildik.

Túrkitildes kórshi el – О́zbekstannyń ǵalymdary da, atap aıtsaq, psıhologııa ǵylymdarynyń doktory, professor B.R. Kadyrov S.M. Jaqypovtyń ǵylymı deńgeıin óte joǵary baǵalady. Sonaý keńes zamanynyń ózinde-aq, ıaǵnı, 1974 jyldary ózbek tilinde psıholog mamandardy daıarlaýdy qolǵa alǵan О́zbekstan bizben salystyrǵanda táýelsizdik kezeńniń alǵashqy jyldarynda ulttyq kadr turǵysynan kósh ilgeri edi. Rasyn aıtsaq, solardyń arqasynda Qazaqstanda psıhologııadan doktorlyq dıssertasııalyq keńes ashylyp jumys jasaý múmkindigine ıe boldy.

Satybaldy Jaqypov Qazaqstanda tuńǵysh ret D14A32 mamandandyrylǵan psıhologııadan doktorlyq dıssertasııalyq  keńestiń tóraǵasy boldy. Reseı, О́zbekstan, Qyrǵyzstan elderinen psıhologııa salasynda júrgen ǵylym doktorlaryn shaqyrtyp,olardy otandyq joǵary bilikti psıholog kadrlardy daıarlaýǵa tartty. Nátıjesinde, biz búginde aıtarlyqtaı sany bar psıhologtar korpýsyna ıe bop otyrmyz. Statıstıkalyq turǵyda sovet zamany men táýelsizdik kezeńindegi psıholog kadrlardy daıarlaý sanyn salystyrsaq, qandaı úlken sekiris jasaǵanymyz kózge aıqyn kórinedi. Ásirese, ana tilimizde tuńǵysh ret psıhologııadan doktorlyq ǵylymı dıssertasııalar qorǵaldy. Ýkraına men Grýzııa, Estonııa psıhologtary jetken múmkindikterge qazaqtar da táýelsizdik zamanynda keshirek bolsa da ıe boldyq. 

Konferensııaǵa qatysýshylar Germanııanyń Bad Vıldýngen qalasyndaǵy «Reınhardshohe» ońaltý klınıkasynda qyzmet etetin, Leıpsıg ýnıversıtetiniń professory A.I. Garberdiń «Qazaqstandaǵy stressti zertteýlerge sholý:qazirgi jaǵdaıy jáne bolashaǵy» degen baıandamasyn qyzyǵa tyńdady. Otandyq ǵalymdarmen tyǵyz yntymaqtastyqta jumys jasaý nátıjesinde stresske qatysty birneshe kitaptar jaryq kóripti. Búgingi indet jaǵdaıynda stresske tózimdiliktiń mańyzy ara túsetini anyq.

Gonkongtyq qytaı ýnıversıteti professory, psıhologııa boıynsha PhD doktory (Sheffıld ýnıversıteti,Ulybrıtanııa),  Brıtandyq psıhologııalyq qoǵamdastyǵy múshesi, praktık psıholog ári ǵalym Men Cheýn Chýngtiń túrmede otyrǵandardyń psıhıkalyq buzylystaryna jaraqattan keıingi stresstiń áseri týraly zertteýi bolashaq izdenýshiler men magıstranttarǵa ǵylymı úlgi retinde paıdasy úlken boldy.

Fılosofııa ǵylymdarynyń doktory, professor m.a., Respýblıkalyq oqý-ádistemelik keńestiń  OÁB-niń ǵylymı hatshysy  (ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ ) A.S.Syrǵaqbaevanyń «Qazirgi qundylyq baǵdarsyzdaný jaǵdaıynda  ál-Farabıdiń etıkalyq ıdeıalaryn túsiný» atty baıandamasynda qazirgi órkenıet jaǵdaıynda tehnologııalyq jáne rýhanı damý arasyndaǵy teńgerimniń buzylǵany, tulǵanyń adamgershilik damýynan ǵylym men tehnıkanyń damýy ilgeri ketip qalǵany aıtylady. Mundaı jaǵdaıda bizdiń uly jerlesimiz ál-Farabı traktattaryndaǵy izgilik kategorııasynyń mańyzy arta túsedi.

Konferensııa aıasynda materıaldar birneshe seksııaǵa toptastyryldy:

1) «Rýhanı Jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasyndaǵy qazirgi psıhologııa ǵylymy jáne praktıkasy

2) S. M. Jaqypovty birlesken-dıalogtyq is-áreket tujyrymdamasy: múmkindikteri jáne perrspektıvalary

3) Otandyq jáne álemdik psıhologııadaǵy qoldanbaly psıhologııalyq zertteýler

Plenarlyq májilistiń qorytyndy sózin tujyrymdaǵan psıhologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Berdibaeva Sveta Qydyrbekovna áli tarıh betterine túspegen tyń derekterdi keltirdi. Qazaqstandaǵy psıhologııa ǵylymynyń qanat jaıýyna atsalysqan ǵalymdardyń esimderi ataldy. Munyń bári bolashaqta arnaıy tarıhı-psıhologııalyq zertteýdi qajet eter. Taý alystaǵan saıyn bıikteı túsedi degendeı jyldar jyljyǵan saıyn S.M. Jaqypovtyń daralyǵy, tulǵalyq ereksheligi men tarıhı rólin endi  uǵynyp jatyrmyz. Eń bastysy bul konferensııa kóp adamdarǵa úlken oı salyp ketti. «О́ldi deýge syıa ma, oılańdarshy, ólmeıtuǵyn artyna sóz qaldyrǵan» degen hakim Abaıdyń sózi osy konferensııanyń negizgi mánin ashqandaı.

Jalpy jáne qoldanbaly psıhologııa kafedrasynyń meńgerýshisi, psıhologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Z.B. Madalıeva

 

psıhologııa ǵylymdarynyń kandıdaty, professor m.a. N.S. Jubanazarova , psıhologııa ǵylymdarynyń kandıdaty, dosent J.S. Seıitnur

"Qamshy" silteıdi

Qate tapsańyz, qajetti bólikti tańdap ctrl+enter basyńyz.

Pikir qaldyrý

pikir