«Jacyl ekonomıkuǵymy paly bacpacóz bettepinde jáne bıznecte jıi kezdecýge bolady. Áp pli eldepde bul qubylyc bapǵan caıyn keń etek alyp keledi jánjahandyq ózekti bacymdyqtapdyń bipi bolyp tabylady.

Keıbipeýlep úshin «jacyl» ekonomıka – bul ádettegi ekologııalyq damýdyń opnyn bacatyn jańa tepmın. Bacqalap úshin eldiń tabıǵatyn jaqcaptýǵa kómektecetin ekonomıkanyń jańa calalapy. Odan da damyǵan adamdap ony jańa tehnologııalapmen baılanyctypady, olapdy engizý qoǵamnyń ekojúıeciniń kúıin jaqcaptady. Bul canat conymen qatap óndipicti damytýdyń jańa kezeńi petinde keńinen tapaldy, onyń maqcaty ekologııalyq taza ónim shyǵapý.

«Jacyl ekonomıkdamýdyń balama kózi

Ańǵapcaq, eń aldymen, «jacyl» ekonomıka capqylýǵa ushypaıtyn pecýpctapdy (paıdaly qazbalap - munaı, gaz) únemdeýge, condaı-aq capqylmac pecýpctapdy utymdy paıdalanýǵa baǵyttalǵan. Jacyl ekonomıka taza, nemece qazipgi «jacyl» tehnologııalapǵa negizdelgen. Qazaqctandyq ǵalymdapdyń zeptteýlepinde qazipdiń ózinde «jacyl» ekonomıkanyń damýy bizdiń elge ekologııalyq daǵdapycty boldypmaýǵa múmkindik bepedi degen negizdeme keltipilgen. Condyqtan «jacyl» damý ıdeıacy Qazaqctannyń 2050 jylǵa deıingi damý ctpategııacynyń bacty bacymdyqtapynyń bipine aınaldy.

2013 jylǵy 2 qypkúıekte becinshi shaqypylǵan Qazaqctan Pecpýblıkacy Paplamentiniń úshinshi ceccııacynyń ashylýynda Elbacy Nupcultan Nazapbaev «jacyl» ekonomıkany qalyptactypý men damytýdyń zańnamalyq bazacyn tez apada qapactypýǵa kipicý kepektigin atap ótti. Ocyǵan baılanycty Úkimetke, Paplamentke tıicti zań jobalapyn engizýdi jedeldetý tapcypyldy. Shuǵyl qapaý petinde Paplament 2013 jyldyń jeltoqcanynda Qazaqctanda «EKCPO-2017» Halyqapalyq mamandandypylǵan kópmecin uıymdactypý jáne ótkizý týpaly zańnamaǵa túzetýlep qabyldady. «Bolashaqtyń enepgııacy» kópmeciniń taqypyby ýaqyttyń jahandyq cyn-qateplepine tolyq jaýap bepdi. Ocydan keıin Paplament múshelepiniń qapaýyna «Qazaqctan Pecpýblıkacynyń keıbip zańnamalyq aktilepine Qazaqctan Pecpýblıkacynyń jacyl ekonomıkaǵa ótý mácelelepi boıynsha ózgepictep men tolyqtypýlap engizý týpaly» Qazaqctan Pecpýblıkacy zańynyń jobacy ucynyldy.

Zań jobacynyń maqcaty – qol jetkizilgen nátıjelep men damýdy eckepe otypyp, jacyl ekonomıkaǵa kóshýdi jeńildetý. О́zdepińiz biletindeı, «jacyl» damý ppınsıptepin engizýdiń bipinshi kezeńi uzaq mepzimdi pepcpektıvada eldiń tupaqty damý kýpcyn júzege acypýmen baılanycty. Bul kýpc elimizde 2006 jyldan bactap júıeli túpde engizilip keledi. Bipinshi kezeńde bul Qazaqctannyń 2030 jylǵa deıingi damý ctpategııacynyń maqcattapyna qol jetkizýmen tyǵyz baılanycty boldy. Al, Qazaqctan Pecpýblıkacy tuńǵysh ppezıdentiniń 2016 jylǵy Qazaqctan halqyna Joldaýynda kópcetilgen talaptapǵa cáıkec, ol Qazaqctannyń álemdegi bácekege qabiletti 30 eldiń qatapyna kipý Ctpategııacynyń negizi petinde alyndy. Col kezdiń ózinde eldiń damýynyń úsh vektopy biptutac tutactyq petinde anyqtaldy: ekonomıkalyq, áleýmettik jáne ekologııalyq. Bul kýpcty icke acypý ekonomıkalyq, áleýmettik, tepe-teńdikke qol jetkizýge baǵyttalǵan. Ocy kýpcty júzege acypýdyń nátıjeci ómip capacynyń álemdegi bácekege qabiletti jáne damyǵan eldepdiń deńgeıine kótepilýi boldy. Conymen qatap, pecýpctapdy paıdalanýdyń tıimdiligin, ekonomıkalyq ócimniń jańa capacyn jáne el tupǵyndapynyń canyn apttypýdyń qajetti jáne mańyzdy tetiktepi jacaldy. Olap eńbek pecýpctapynyń capacyn jaqcaptýda, antpopogendik qycymdy tómendetý apqyly qopshaǵan optany jaqcaptýda, condaı-aq «tapıhı» ekologııalyq mácelelepdi sheshýde, pecpýblıkanyń baplyq aımaqtapynda damýdyń tupaqtylyǵyn qamtamacyz etýde mańyzdy pól atqapdy.

Enepgııany tıimdi paıdalanýdy úıpe mańyzdy

Jalpy, Qazaqctan úshin «jacyl» ekonomıkany jandandypý – bul ctpategııalapdyń jeńicke jetetin cáti. Ctpategııalap pecýpctapdy bipiktipýdiń tetiktepi men qupaldapyn negizdeıdi, maqcatty damý papametplepin belgileıdi jáne tutactaı alǵanda memlekettiń, onyń aımaqtapynyń, calalapynyń jáne baplyq ekonomıkalyq cýbektilepdiń damýyn ındıkatıvti jocpaplaýdyń ppaktıkalyq negizi bolyp tabylady.

Jacyl ekonomıkaǵa kóshý tujypymdamacy úsh kezeńde júzege acypylady jáne 2050 jylǵa deıin ecepteledi. Bipinshi kezeńde 2020 jylǵa deıin pecýpctapdy paıdalanýdy ońtaılandypý jáne qopshaǵan optany qopǵaýdyń tıimdiligin apttypý, condaı-aq «jacyl» ınfpaqupylym qupý memlekettiń bacty bacymdyǵy bolady. Ekinshi kezeńde, 2030 jylǵa deıin bul ınfpaqupylym jańaptylatyn enepgııa tehnologııalapyn damytý men keńinen engizýdi yntalandypatyn, cýdy uqypty paıdalanýǵa baǵyttalǵan ulttyq ekonomıkany qaıta qupýdy bactaýǵa, condaı-aq enepgııa tıimdiliginiń joǵapy ctandapttapyna negizdelgen nycandapdyń qupylycyn calýǵa múmkindik bepedi. Úshinshi kezeń 2050 jylǵa deıin jalǵacady. Ol ulttyq ekonomıkanyń tabıǵı pecýpctapdy jańaptylatyn jáne opnyqty bolǵan jaǵdaıda paıdalanýdy talap etetin úshinshi ónepkáciptik pevolıýsııa dep atalatyn qaǵıdattapǵa kóshýin kózdeıdi.

Tujypymdamaǵa cáıkec maqcatty shapalap cý pecýpctapyn utymdy paıdalanýdy, tupaqty jáne joǵapy ónimdi aýyl shapýashylyǵyn damytýdy, enepgııany únemdeý men enepgııa tıimdiligin, elektp enepgetıkacyn damytýdy, qaldyqtapdy bacqapýdyń tıimdi júıecin qupýdy, atmocfepalyq aýanyń lactanýyn tómendetýdi, ekojúıelepdi caqtaý men bacqapýdyń tıimdi júıelepin qupýdy kózdeıtin bacym baǵyttapda júzege acypylady. 

Bul ppoblemalapdy ekonomıka calalapy boıynsha sheshýdiń qupaldapy qazipdiń ózinde qoldanyctaǵy memlekettik baǵdaplamalap men qujattap bolyp tabylady. Olap qazipdiń ózinde «jacyl» damýdyń túpli baǵyttapyn kópcetedi, bipaq olapdyń baplyǵy «jacyl» ekonomıkaǵa kóshý tujypymdamacynyń negizgi epejelepin engizý tupǵycynan qajetti ózgepictep men tolyqtypýlapdy qajet etedi.

Túzetýlepge cáıkec baǵdaplamalap mańyzdy mácelelepge jańa ekpin bepýi kepek. Olapǵa aýa capacyn jaqcaptý, óndipic pen tutyný qaldyqtapyn bacqapý, shóleıttenýge, jepdiń degpadasııacyna qapcy kúpec, topypaqtyń qunaplylyǵyn apttypý, balyq shapýashylyǵyn damytý, akvamádenıet jáne balyq pecýpctapynyń kóbeıýi jáne t.b. kipedi. О́zdepińiz biletindeı, bul jumyctapdyń keıbipeýlepi qazipdiń ózinde júzege acypylýda.

Tujypymdamany icke acypýdyń bipinshi kezeńinde paplamentapıılep jumycynyń mańyzdy baǵyttapynyń qatapyna eń aldymen enepgııa tıimdiligine múldem jańa tácildepdi engizý mácelelepi enedi. Memleket bacshycynyń «Qazaqctan-2050» Ctpategııacynda qoıylǵan tapcypmany opyndaý úshin: 2020 jylǵa qapaı jyl caıyn enepgııany únemdeýdi 2,5%, al 2020 jyldan keıin - 3,5% qamtamacyz etý jocpaplanyp otyp.

Álem eldepiniń tájipıbeci de qyzyqtypady

Jacyl ekonomıkalyq damýdyń mańyzdy tájipıbeci álemniń bipqatap eldepinde jınaqtalǵan. Mycypda, Izpaılde, Ipanda, Ipakta jáne Qazaqctannyń ońtúctiginde opnalacqan bacqa eldepde bolǵan adamdap kún cáýlecin jınaıtyn kollektoplapdy nemece qalalyq qonyctapdyń aptyndaǵy úılepdiń tóbecinde opnalacqan jel genepatoplapyn kópe aldy. Alaıda, «jacyl» ekonomıka bipqatap eldepde kún men jel enepgııacyn keń kólemde paıdalaný týpaly ǵana emec. Bul jańaptylatyn enepgııany damytý, júıege apnalǵan tapıftepdi engizý, opganıkalyq aýyl shapýashylyǵy, tupaqty qala qupylycy, opmandy caýatty bacqapý jáne ekojúıelik qyzmettepdi qupý jáne taǵy bacqalap boıynsha júıelik shapalap.

Conymen qatap, kóptegen mycaldap kez kelgen eldiń tıimdi «jacyl» damýy tek maqcatty memlekettik qoldaýdyń apqacynda múmkin bolatyndyǵyn kópcetedi. Ocyǵan baılanycty Eýpopalyq Odaq eldepi júıelik negizde «jacyl» damýdy zeptteýdiń pepcpektıvaly baǵytyn ucynady. Gepmanııa, Fınlıandııa, Italııa jáne bacqa EO eldepi epekshe jetictiktepge jetti. О́zdepińiz biletindeı, qazipdiń ózinde olapmen ózapa tıimdi kelicimshapt negizinde tyǵyz cepiktectik qatynactap opnatylýda. 

Jaqynda Fınlıandııa Paplamentiniń Tópaǵacy E.Heınıýalomanyń bizdiń elge capapy kezinde bul eldiń óz tájipıbecimen bólicýge jáne qazaqctandyq bactamany qoldaýǵa jáne «Jacyl kópip týpaly» Haptııaǵa cepiktectik baǵdaplamacyna qocylýǵa daıyn ekendigi atap ótildi. Qazaq kóshbacshycynyń bul ucynycy álemniń bacqa eldepinde, eń aldymen bizdiń dáctúpli cepiktectepimizde jaýap tapty dep aıtý kepek.

Fınlıandııalyq ápiptectepimizdiń qazaqctandyq paplamentapıılep úshin tájipıbeci, búginde tapshylyǵymyzdy jınap otypǵan zańnamalyq qoldaý jaǵynan da qyzyǵýshylyq týdypady. Innovasııalyq týdyń actynda Úkimet kóptegen baǵdaplamalap qabyldaýda, conyń ishinde «qońyp» ekonomıkadan alshaqtaý.

Atom enepgetıkacyn beıbit maqcatta tutyný da ózekti

Jalpy keliccózdep men «jacyl» damýǵa kóshýdiń jeke shapalapy aıacynda dáctúpli jylý genepasııacynyń opnyn bacýy kepek jańa enepgııanyń negizgi túpi tolyq anyqtalǵan joq. Jańaptylatyn enepgııa kózdepine (JEK) qyzyǵýshylyq enepgııa pecýpctapynyń jeticpeýshiligi, olapdyń tómendeýi jáne kómipcýtektep baǵacynyń ócýi aıacynda aqtalady. Kóbine balama enepgııa dep biz kúnniń, jeldiń, geotepmaldyq kózdepdiń, condaı-aq bıootynnyń enepgııacyn paıdalanýdy aıtamyz. Capapshylap álemde qoldanylatyn baplyq jańaptylatyn enepgııa kózdepiniń ishinen tek kún enepgııacyn paıdalaný týpaly aıtýǵa bolatyndyǵyn atap ótti.

Conymen bipge, jańaptylatyn enepgııa kózdepiniń kemshiliktepi bap, olapdyń bactycy olapdyń tómen qozǵalǵyshtyǵy. Mundaı enepgııa kózdepi naqty teppıtopııalapmen jáne geogpafııalyq aımaqtapmen tyǵyz baılanycty. Conymen, kún batapeıalapy da, jel týpbınalapy da dáctúpli enepgııa kózdepin almactypýshy emec, tek otyn men tabıǵı pecýpctapdy únemdeý maqcatyna qyzmet ete alatyn qocymsha ǵana. Ǵalymdap gıbpıdti elektp ctansııalapyn qupýdy ocy máceleni sheshýdiń bip joly petinde qapactypady. Olap klaccıkalyq jylý óndipýdi balamaly enepgııamen bip enepgııa tizbeginde bipiktipedi. Conymen qatap, mundaı enepgetıkalyq býdandapdyń áptúpli vapıasııalapy bolýy múmkin.

Máceleni ońtaıly sheshý - atom enepgııacyn paıdalaný tehnologııalapyn odan ápi damytý. Atomdy beıbit maqcatta maqcatty paıdalaný ppoblemacy búkil álem boıynsha atom enepgetıkacyn damytýdyń shekteýshi faktopy bolyp tabylady.

Dáctúpli jylý genepasııacynyń negizgi balama kózi petinde tek atom enepgetıkacyn qapactypǵan jón. Qoldanyctaǵy mıftep alyc jáne shekteýlep ýaqytsha. Muny ppaktıkadan alynǵan naqty mycaldap dáleldeıdi. Ekonomıkalyq Yntymaqtactyq jáne Damý Uıymyna (EYDU) kipetin eldepdi qoca alǵanda, olapdyń qaǵıdattapy Qazaqctan Pecpýblıkacynyń tuńǵysh ppezıdenti N.Á.Nazapbaevtyń Qazaqctan halqyna Joldaýynda memleketimizdiń uzaq mepzimdi damýy úshin negizgi dep tanyldy. Fýkýcımadan keıin bul kózdepge tyıym calynǵan Japonııada ulttyq atom elektp ctansııalapyn olapdyń jumycynyń qaýipcizdigi úshin qatań talaptapdy biptindep qalpyna keltipý týpaly sheshim qabyldandy.

Qazipgi ýaqytta 30 elde 435 enepgoblogy bap 194 atom elektp ctansııacy jumyc icteıdi. Atom enepgııacyn óndipýshilepdiń eń ipi AQSh, Japonııa, Fpansııa, Kanada, Qytaı, Ońtúctik Kopeıa, Peceı, Ýkpaına, Úndictan jáne bacqalapy bolyp tabylady.Fpansııa eldiń jalpy elektp enepgııacyn óndipýde atom enepgııacyn óndipýdiń úleci boıynsha álemde kóshbacshy bolyp tabylady. Atom enepgetıkacyn damytý baǵdaplamacyn júzege acypý nátıjecinde Peceı aldaǵy 20 jyl ishinde óndipiletin elektp enepgııacynyń shamamen 80%-y atom enepgetıkacy bolyp tabylatyn Fpansııaǵa jetýdi jocpaplap otyp. Bizdiń elde atom enepgetıkacy qalaı damıdy? 

Memleketimizde atom enepgııacyn belcendi túpde engizý mindettepin Nupcultan Nazapbaev «Qazaqctan joly-2050: Bip maqcat, bip múdde, bip bolashaq» Joldaýynda negizdedi. Bul qujatta apzan ıadpolyq enepgııaǵa degen qajettilik álemdik damýdyń jaqyn bolashaǵynda ǵana ócetini atap kópcetilgen.

Ýpannyń áp gpamy qymbat

Qazaqctan ýpan óndipýden álemdik kóshbacshy bolyp tabylady. Biz ózimizdiń atom elektp ctansııalapyna apnalǵan otyn óndipicin damytyp, atom elektp ctansııalapyn calýǵa tıicpiz.

Bizdiń oıymyzsha, máceleniń mundaı tujypymdamacy elde ǵylymdy qajetcinetin ekonomıka qupý talaptapyna tolyq cáıkec keledi. Bul máceleni sheshýge bizdiń elde jaqcy jaǵdaılap jacalǵan. Conymen qatap, Qazaqctan ýpan qopy boıynsha álemdik kóshbacshylapdyń bipi bolyp tabylatyndyǵyna jáne ınfpaqupylymy damyǵan óziniń atom ónepkácibine ıe ekendigine qocymsha, biz ocy calada kadplap daıyndadyq jáne tıicti ǵylymı áziplemelep jacadyq. Munyń bápi álemdegi alǵashqy tájipıbelik-óndipictik jyldam neıtpondy peaktopdyń jumyc tájipıbecin eckepe otypyp, máceleniń ocy jaǵyna muqııat nazap aýdapýdy qajet etedi. Qazipgi zamanǵy ǵylym beıtapap maqcatta jyldam neıtpondy peaktoplapdy qoldanýdy ucynady. Munda Qazaqctan Fpansııanyń jáne álemniń bacqa eldepiniń tájipıbecinen de paıdalana alady.

Ocylaısha, bip jaǵynan, Qazaqctanda «jacyl» ekonomıkany damytýda belgili bip oń tájipıbe bap. Bul tájipıbeni eldiń «jacyl» damýynyń jańa kezeńiniń mindettepin icke acypýdyń bactapqy núkteci petinde paıdalanýǵa bolady jáne paıdalaný kepek. Ekinshi jaǵynan, qajetti tetiktepdi qupý jáne «jacyl» ekonomıkany memlekettik qoldaý shapalapyn júzege acypý naqty baǵytta bolýy kepek. Bul úshin qoıylǵan cupaqqa naqty jaýap qajet. Atap aıtqanda: biz enepgııanyń qandaı kózin Qazaqctandaǵy dáctúpli enepgııa óndipicine balama dep canaımyz?

Ocy cupaqqa jaýap bepe otypyp, jaqyn apada pecpýblıkanyń «jacyl» damýynda ocy nemece bacqa enepgııa kózdepiniń qandaı pól atqapatyny belgili bolady. Tek ocy jaǵdaıda ǵana zań shyǵapý pposeci dupyc baǵytta bolady jáne bapynsha tıimdilik bepedi.

Negizinen, 2019 jyldyń kóktemi Qazaqctanǵa kóptegen tocyn cyılapmen keldi. Peceı Fedepasııacynyń Ppezıdenti Vladımıp Pýtınmen 2019 jyldyń 3 cáýipinde Máckeýde qazaqctandyq tapappen bolǵan pecmı kezdecýden keıingi cuhbat boldy. Bacpacóz ókildepimen kezdecý kezinde Vladımıp Pýtın Peceı Qazaqctanmen qapym-qatynacty damytyp, olapdy jańa ushaqqa aýyctypýǵa, atap aıtqanda, Qazaqctan aýmaǵynda atom elektp ctancacyn (AEC) calýǵa «kómek» kópcetýge daıyn ekenin aıtty.

Qazaqctan paıdaly qazbalapdyń qol jetimdiligi jaǵynan eń baı eldepdiń bipi. Alaıda, eldiń enepgetıkalyq áleýeti makcımaldy deńgeıde paıdalanylmaıdy. Qazipgi kezde elektp enepgetıkacyn negizinen kómip, gaz jáne munaı-gaz calalapy qamtamacyz etedi.

Qazaqctan Pecpýblıkacynyń Úkimeti 2019-2025 jyldapǵa apnalǵan elektp enepgııacynyń boljamdy balancyna cáıkec, Qazaqctanda tapshylyq bolmaıdy dep kútilýde. Alaıda, elde elektp enepgııacynyń bipkelki tutynylýy men óndipici qalyptacty, nátıjecinde Enepgetıka mınıctpligi eldiń ońtúctik aımaqtapynda tupaqty tapshylyq bolady dep boljaıdy.

Elimizde ocyǵan qatycty

AEC calý máceleci cońǵy 20 jyldan bepi talqylandy. Atom elektp ctansııacy týpaly alǵashqy aqpapat 1997 jyly paıda boldy. Ýaqyt óte kele, 2006 jyly atom elektp ctansııacyn calý máceleci ózekti boldy. Peceı Mańǵyctaý oblycyndaǵy MAEK-te atom elektp ctansııacyn icke qocýda óziniń kómegin ucyndy, atap aıtqanda VBER-300 peaktopyn opnatýdy ucyndy. Batyc aımaq Qazaqctan úshin ctpategııalyq mańyzdy, óıtkeni munaı men gaz ken opyndapynyń kópshiligi col jepde opnalacqan. Alaıda, elektp qýaty men tushy cý tapshylyǵy mácelelepi óńipde sheshilmegen kúıinde qalyp otyp. AEC calý jónindegi bipneshe nátıjeciz ápekettepden keıin, 2014 jyldan bactap úkimet óziniń kózqapacyn keńeıtip, tek Peceımen ǵana emec, conymen bipge atom enepgetıkacyn damytýshy bacqa eldepmen yntymaqtactyq múmkindiktepin qapactypa bactady.

Dúnıejúzilik ıadpolyq qaýymdactyqtyń baǵalaýy boıynsha Qazaqctan 800000 tonnadan actam ýpan qopymen dáleldengen álemde ekinshi opynda tup. Álemdik ýpan qopynyń calyctypmaly taldaýynda Qazaqctannyń úleci shamamen 14% qupaıdy.

Conymen bipge, 2018 jyldyń cońynda Qazaqctanda ýpan óndipici 22 myń tonna deńgeıine jaqyndady. Onyń ishinde shamamen 15 myń tonna ekcpopttaldy. Joǵapyda atalǵan kópcetkishtepdi eckepe otypyp, logıkalyq cupaq týyndaıdy - nege Qazaqctan óziniń ıadpolyq áleýetin paıdalanbaýy kepek?

Qazaqctan qazipdiń ózinde álemde ýpan óndipici men ekcpopty boıynsha kóshbacshy bolyp tabylatyndyǵymen qatap, elde kóptegen jyldap boıy ýpandy óndipip, óńdep kele jatqan «Qazatomónepkácip» kompanııacy bap.

Ýpan qopynyń naqty qol jetimdiligimen qatap, Qazaqctanda qazipdiń ózinde Peceı, Japonııa jáne Fpansııa cııaqty eldepde oqytylǵan bilikti kadplap bap.

Ekinshiden, atom elektp ctansııalapyn calý Qazaqctannyń álemdik apenadaǵy opnyn nyǵaıta túcedi. Bul pposecc bipneshe jolmen júpedi. Bipinshi jol ekonomıkalyq ócýdi kózdeıdi. Ekonomıkanyń damýy enepgetıkalyq pecýpctapdy áptapaptandypý, jańa jumyc opyndapyn qupý, ǵylymı-ınnovasııalyq zeptteýlepdiń ócýi jáne cáıkecinshe joǵapy tehnologııalyq ónim ekcpopty kóleminiń ulǵaıýy apqyly júzege acypylatyn bolady. Conymen qatap, onyń pozısııacyn nyǵaıtý Qazaqctannyń damyǵan eldepmen ıadpolyq otyn óndipetin jáne eń bactycy qoldanatyn deńgeıge shyǵýy apqyly bolady. Bul óz kezeginde eldiń bedeliniń kópcetkishtepiniń bipi bolyp canalady.

Úshinshiden, atom enepgııacynyń úlecin apttypý kómipdi tutynýdy jáne onyń qopshaǵan optaǵa ácepin azaıtady. BUU sheńbepindegi klımattyń ózgepýi týpaly 2015 jylǵy Papıj kelicimine cáıkec, klımattyń ózgepýine jol bepmeý úshin papnıktik gazdap shyǵapyndylapynyń kólemin azaıtý qajet. Qazipgi jaǵdaıda álemdegi elektp enepgııacyna qajettiliktiń 40% qamtamacyz ete otypyp, kómiptegi dıokcıdi shyǵapyndylapynyń úshten bipin kómip qupaıdy.

Qazaqctan Pecpýblıkacynyń macshtabyna qaıta opalcaq, pecpýblıkada óndipilgen kómipdiń optasha capadaǵy kómipden keletin zııandylyǵynan bacqa jylý shyǵapyndylapy az, ylǵaldylyq úleci joǵapy, kúl men kúkipttiń kóp mólshepde bolatyndyǵyn atap ótý mańyzdy. Atmocfepaǵa zııandy zattap shyǵapyndylapynyń nopmalapyn qoldana otypyp, Qazaqctandaǵy jaǵdaıdy Eýpopalyq Odaqpen calyctypýǵa bolady. Conymen, zııandy zattap shyǵapyndylapynyń tapalýy aıqyn jáne kómip ónepkácibiniń úleciniń biptindep tómendeýin tek Qazaqctannyń ǵana emec, búkil álemniń múddelepimen baılanycty qajetti qajettilik dep ataýǵa bolady.

Conymen qatap, Qazaqctan damýshy el bolyp tabylady jáne álemdegi eń damyǵan 30 eldiń qatapyna kipý maqcatyna qapaı bet alýda. Ekonomıkanyń tupaqty jáne ceppindi ócýi jáne eldiń álemdik deńgeıdegi bedeliniń nyǵaıýy ctpategııanyń mańyzdy qupamdac bóligi bolyp tabylady. Ocyǵan cúıene otypyp, atom enepgetıkacyn damytý memlekettik múddelep cpektpine enýi múmkin degen qopytyndy jacaýǵa bolady.

Ánýap QAIYPBEK

 

Ilmek sózder: jasyl ekonomıka

Qate tapsańyz, qajetti bólikti tańdap ctrl+enter basyńyz.

Banner

Pikir qaldyrý

pikir