30 Qyrkúıek, 2020 NEWS

«TIL QORǴANDARY» QATARYNA ETNOS О́KILDERI DE QOSYLDY

Foto: qamshy.kz

Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet jáne sport mınıstrligi 

Til saıasaty komıteti 2020 jylǵy 30 qyrkúıek kúni onlaın rejimde «Qazaq tilin ultaralyq qatynas tiline aınaldyrýdyń tıimdi joldary» taqyrybynda semınar-keńes ótkizdi.

Memleket basshysy 2019 jylǵy 2 qyrkúıektegi «Syndarly qoǵamdyq dıalog – Qazaqstannyń turaqtylyǵy men órkendeýiniń negizi» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynda azamattardyń barlyq syndarly ótinish-tilekterin jedel ári tıimdi qarastyratyn «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasyn iske asyrý jóninde mindet qoıǵan bolatyn. Prezıdent budan ári: «Qazaq tiliniń memlekettik til retindegi róli kúsheıip, ultaralyq qatynas tiline aınalatyn kezeńi keledi dep esepteımin»,dep atap kórsetti.

Joǵarydaǵy eki baǵyt aıasynda uıymdastyrylǵan semınar-keńes Prezıdenttiń «Ana tili» gazetine bergen arnaıy suqbatynan týyndaıtyn «Qazaq tilin jaqsy biletin ózge ult ókilderin qoldaý» týraly tapsyrmasyn júzege asyrý men qazaq tilin eldegi ultaralyq qatynas tiline aınaldyrý baǵytyndaǵy usynystardy talqylaý, sheshý joldaryn aıqyndaýdy aldyna maqsat etip qoıǵan bolatyn.

Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet jáne sport mınıstrligi Til saıasaty komıtetiniń tóraǵasy Ádilbek Qaba bul haqynda: «Áńgimemizdiń negizgi ózegi – memleket basshysynyń joǵaryda atalǵan ıdeıasynjúzege asyrý jáıi bolmaq. Til taǵdyryn otyz jyl boıy talmastan aıtyp kelemiz. Eger osy baǵytpen júre bersek, elý, ne júz jyl ótýi múmkin, biraq báribir Zańdarymyzdy memlekettik tilde jazbaımyz. Sonda kimge qaraılap júrmiz? Búgingi búldirshinderimizdiń qolynda basqa tildi kontent júrgenine kimdi aıyptaýǵa bolady. Olar erteń kim bolyp ósedi. Bul – ult qaýipsizdigi máselesi. Resmı túrde is-qaǵazdar men jınalystar memlekettik tilge kóshken. Esep boıynsha solaı. Eger solaı bolsa, aýdarma ne istep júr? Iаǵnı qujattardyń bári áýeli oryssha daıyndalady da, sońynan qazaq tili júgirip júredi degen sóz. Memlekettik tildi ultaralyq qatynas tiline aınaldyrý – tek qazaqtardyń ǵana máselesi emes, elimizdiń ár azamatynyń atsalysatyn mártebesi», – dep atap kórsetti.  

Onlaın bas qosý Qazaqstan halqy Assambleıasy tóraǵasynyń orynbasary Janseıit Túımebaevtyń kirispe sózimen bastaldy.

Alǵashqy bolyp sóz alǵan Pavlodar oblystyq evreı etno-mádenı birlestiginiń tóraǵasy Tatıana Slıvınskaıa el turǵyndarynyń jetpis paıyzdan astamy memleket quraýshy ult ókilderi, sol kópshilik azshylyqqa úlgi bolsa degen oı aıtty.

«Vatra» Ýkraın mádenı ortalyǵynyń tóraǵasy Taras Chernega «Halyqty biriktiretin – birlik pen ortaq jalpy qundylyqtar. Sonyń eń ishindegi eń mańyzdysy – memlekettik til»- dedi.

«KAZAKH INVEST»UK» AQ baspasóz hatshysy Nıkolaı Pýtılınniń sózi myńdaǵan qazaqstandyq jastardyń júrek tolǵanysyn jetkizgendeı boldy:«Men úshin Qazaq tili jaı ǵana til emes. Men úshin bul ómirge jol ashqan baılyǵym. Jıyrma tórtjasymda birneshe telearnalarda, sonyń ishinde respýblıkalyq telearnalarda, memlekettik organdarda jumys isteý múmkindigine ıe boldym. Qazir men ulttyq kompanııanyń baspasóz hatshysymyn. Munyń bári qazaq tilin bilýdiń arqasynda.

Bir ulttyń tili buzylsa, sol ulttyń rýhy men ádet-ǵurpy buzylady.

Eger bir ulttyń rýhy men ádet-ǵurpy buzylsa, ádilet jáne aqıqat joǵalyp, jalpy halyq joıylýy múmkin. Qysqasy, bir ulttyń tili buzylsa,  sol ulttyń keleshegi bolmaýy da múmkin. Mundaı jaǵdaı týyndaýdan buryn qaterdiń aldyn alý óte mańyzdy. Elimizdiń árbir azamaty bul sózdiń mańyzdylyǵyn, tereńdigin túsinip, sózden naqty iske, ıaǵnı tildi úırenýge kóshse. Ǵumyr báıgesinde bizdiń qazaq tili óz báıgesin alar!»

«Ahyska» túrik etno-mádenı ortalyǵynyń tóraǵasy Ásker Pırıev mynadaı jan tebirenterlik oqıǵany aıtyp berdi, isker baılanys ornatýǵa kelgen eýropalyq bir azamat qazaq tilin bilmeı turǵan kásipkermen jumystas bolýdan bas tartypty. Sebebin surasa, týǵan elin qadirlemeıtin adam eshnárseniń qadirin uǵa almaıdy, qasıetsiz adamdarmen kásip qurý qaýipti degen eken.

Ásker sózin: «Qazaqtyń baýyrsaǵy tátti, tabıǵaty saıa, aýasy shıpa, taǵamy dámdi bolǵanda, tili nege tátti bolmaıdy?!» – dep aıaqtady.

Almatylyq jas jigit Evgenıı Demıdenkonyń pikirinshe, til úıretý baǵytynda atqarylyp jatqan jumystarǵa eshqandaı shek joq, biraq jastar arasyndaǵy nasıhaty jetkiliksiz. Tildi qadaǵalaıtyn quzyrly oryndar quryp, talapty kúsheıtý jóninde pikirler aıtyldy.

Kezdesý sońynda naqty usynystar men pikirler eskerilip, respýblıka jurtshylyǵyna úndeý jarııalandy. Sondaı-aq etnos ókilderi Prezıdenttiń memlekettik tildi ultaralyq qatynas tiline aınaldyrý ıdeıasyn júzege asyrý maqsatynda til komıteti qasynan qurylǵan «Til qorǵandary» onlaın tobyna qosylyp, qazaq tiliniń bedelin arttyryp, mártebesin kóterýge qatysýǵa nıet bildirdi.

Úndeýdiń tolyq mátinin jarııalap otyrmyz.

 

Ú N D E Ý

Biz etnomádenı birlestik basshylary!

- til saıasatyn júzege asyratyn 2020-2025 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamaǵa qazaq tiliniń qoldanysyn mindetteý normatıvterin bekitetin «Memlekettik til týraly» zań qabyldaýǵa; Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy til týraly zańyndaǵy «memlekettik tildi meńgerý – Qazaqstan Respýblıkasynyń árbir azamatynyń paryzy» - degen 4-bapty, «memlekettik tildi meńgerý – Qazaqstan Respýblıkasynyń árbir azamatynyń mindeti» dep aýystyrýǵa qajetti sharalardy engizý;

- Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy kez kelgen normatıvtik qujat, zań mátinin aldymen memlekettik tilde ázirleýdi uıymdastyratyn qanatqaqty (pılotnyı) jobany iske qosý;

- qazaq tilin meńgerý deńgeıin baǵalaýdyń QAZTEST júıesin qoǵamnyń ártúrli salasynda jumysqa ornalasý, qyzmetke turý barysynda irikteý erejelerine mindetti engizýdiń normatıvtik-quqyqtyq bazasyn ázirlep, quziretti mekemelermen kelisýdi uıymdastyrý;

- «Qazaq tili», «Qazaqstan tarıhy» sııaqty oqý pánderiniń mazmunyna qazaq tiliniń etnosaralyq qatynas tili qyzmeti, onyń sol mártebede qalyptasý tarıhyna qatysty júıeli aqparattardy engizý sharalaryn qolǵa alý;

- syrttan kelgen mıgranttardyń tildik jáne mádenı beıimdelýi úshin memlekettik tildi qarapaıym deńgeıde bilýin mindetteýdi, sertıfıkattaýdy qamtamasyz etetin normatıvtik baza ázirleý.

- qazaqtildi bıznes-kommýnıkasııa alańdaryn keńeıtýge jáne quraldaryn jetildirýge basymdyq berý;

- memlekettik emes kompanııa, jeke menshik mekemeler men qarjy, bank salasynyń uıym qyzmetkerlerin memlekettik tilde sóıleýge yntalandyratyn normatıvter ázirleý jáne sharalar júıesin uıymdastyrý;

- memlekettik tildiń áleýmettik ımıdjin arttyrý maqsatynda jastar arasynda qazaqsha sóıleýge shaqyratyn pikir alańdaryn, túrli aksııalar, latyngrafıkaly álipbıdi engizýge baılanysty strıt-art baıqaýlaryn ótkizýge qoldaý kórsetý.

 

 

30.09.2020 jyl

 

Ilmek sózder: Qazaqstan qazaq tili

Qate tapsańyz, qajetti bólikti tańdap ctrl+enter basyńyz.

Banner

Pikir qaldyrý

pikir