27 Shilde, 2020 Áleýmet

"Naǵyz pedofıl zorlyq jasamaıdy". Bala zorlaıtyn kimder, ólim jazasy olardy tyıa ala ma?

Kórneki sýret

Qazaqstan qoǵamynda jıi rezonans týǵyzatyn oqıǵalardyń biri – kámelet jasyna tolmaǵandardyń seksýaldy zorlyq-zombylyqqa ushyraýy. Sońǵy ret 23 shildede Qaraǵandy oblysy Sátbaev qalasynda 5 jasar balanyń joǵalyp, birneshe saǵattan soń eresek er adamnyń páterinen tabylǵany qoǵamda shý týǵyzdy. Infopublic.pravstat.kz saıtyndaǵy derek boıynsha, elde 2020 jyldyń alǵashqy alty aıynda kámeletke tolmaǵandarǵa seksýaldy zorlyq jasaǵany úshin 197 adam sottalǵan. Al 2015 jyldan beri eseptegende 1868 adam qylmystyq jaýapkershilikke tartylǵan. 

Qoǵamda kámelet jasyna tolmaǵandarǵa jynystyq zorlyq jasaǵandardy pedofıl dep ataıdy. Qamshy tilshisi "Pedofıl degen kim?", "Pedofılııany qalaı toqtaýǵa bolady?" degen suraqtardyń jaýabyn izdep kórdi. 

"NAǴYZ PEDOFIL ZORLYQ JASAMAIDY"

Psıhoanalıtık, Ortalyq Azııa psıhoanalız ınstıtýtynyń dırektory Anna Qudııarovanyń aıtýynsha, balalardy jynystyq qatynysqa zorlyq-zombylyq kórsetý arqyly tartatyndar – pedofıl emes, jynystyq zorlaýshy. 

– Qazir qoǵam kámeletke tolmaǵandardy jynystyq qatynasqa tartqandardyń bárin jappaı pedofıl dep atap júr. Bul – durys emes túsinik. Negizi pedofılııa sóziniń eki maǵynasy bar. Tar maǵynasy – psıhıkalyq aýytqý. Ondaı aýrýmen aýyratyn adamdarda agressııa bolmaıdy. Olar óz oıyn júzege asyrý úshin eshqashan zorlyq-zombylyqqa júginbeıdi, biraq kishkentaı balany aldap-sýlap maqsatyna jetedi. Qoǵam pedofıl dep júrgenderdiń kóbi jynystyq zorlaýshy, – deıdi psıhoanalıtık. 

Onyń aıtýynsha, psıhoanalıtıka turǵysynan alǵanda pedofıl de, jynystyq zorlaýshy da óz qoǵamynyń qurbany sanalady. 

– Zertteý júrgizdik, olar da kishkentaı kezinde zorlyq kórgender. Qazir kóptegen ata-ana agressor. Sondyqtan kishkentaı ul da, qyz da psıhologııalyq zorlyq kórip jatyr. Bes-alty jasar bala ol zorlyqty túsinbeıdi. Biraq óskende ózi agressııaǵa túsip, psıhologııalyq aýytqýǵa ushyraýy ábden múmkin. Pedofılııa sodan bastalady, – deıdi Anna Qudııarova. 

"О́LIM JAZASY PEDOFILIIаǴA TOSQAÝYL BOLA ALMAIDY"

Qazaqstanda bala zorlaý oqıǵasy bolǵan kezde "Pedofılder ólim jazasyna kesilsin" degen uran jıi aıtylady. Máselen, birneshe kún buryn Sátbaev qalasynda bolǵan oqıǵadan keıin de júzden astam turǵyn "bala urlady, zorlady" dep kúdikke ilingen adamnyń páteri mańyna jınalyp, kúdiktini jazalaý úshin ózderine berýdi talap etti. Osy kezde áleýmettik jeli qoldanýshylaryń pikiri ekige jaryldy. Biri pedofıldi ólim jazasyna kessin dese, endi biri bárin zań boıynsha sheshýdi quptady. 

Senat depýtaty Nurtóre Júsip Facebook paraqshasynda  "Aıýandy atýǵa bolady! Azǵyndyq jolǵa túsip, adamdyq qasıetinen aırylǵan adamdy bizdiń qazaq "aıýan" deıtin... Jalǵyz Sátbaev qalasynda ǵana emes, respýblıka kóleminde pedofıl kóbeıdi. Bul aıýandar kóbeıgenin ańǵartady. Qutyrǵan ıttiń ózin atyp tastaımyz! Adamnan aıýanǵa aınalǵandardy nege atýǵa bolmaıdy?! Aıýanǵa adam quqyǵy degen músirkeýmen qaraýǵa bolmaıdy!" dep jazdy. 

Qamshy tilshisi sarapshylardan "О́lim jazasy eldegi pedofılııa máselesin sheshe ala ma?" dep surap kórdi. 

Zańger Abzal Quspan "ólim jazasy – pedofılııaǵa tosqaýyl bola almaıdy" dep esepteıdi. Onyń sózinshe, ólim jazasy týraly bastama kótergender "qur emosııaǵa berilip" otyr.  

– Pedofıl – eń birinshi kezekte psıhıkalyq aýytqýy bar adam. Olar – emdeýge muqtaj jandar. Aqyl-esi durys adam kishkentaı balaǵa zorlyq-zombylyq jasamaıdy. Qazir keıbir adamdar zańǵa ólim  jazasyn engizse, búkil pedofılder sap tyıylatyndaı shýlap jatyr. Bul – durys emes. Jalpy eshbir adam qylmys jasaıtyn sátte "bul úshin qandaı jaza bar edi?" dep oılanbaıdy. Qylmysty "ustalmaımyn" dep jasaıdy. Pedofılder de bala zorlaýǵa qylmystyq kodeksti oqyp, sanaly túrde barmaıdy. Sondyqtan atý jazasyna kesip, darǵa asý – bul máseleni tyımaıdy, – deıdi zańger.  

Abzal Quspan "Zańǵa ólim jazasyn engizeıik" degen orta ǵasyrǵa jeteleıtin túsinik dep esepteıdi. Aıtýynsha, keı adamdar shýlady eken dep zańǵa ózgeris engizý durys emes. Birinshi kezekte qylmystyq isten habary bar quqyqtanýshy ǵalymdar pikirin negizge alǵan jón.

Onyń oıynsha, pedofılderdi emdegen nemese qazirgi zań boıynsha uzaq jylǵa qamap, hımııalyq kastrasııa jasaǵan durys. 

– Aldyńǵy qatarly Eýropa elderi pedofılderge hımılyq kastrasııa jazasyn qoldanady. Bizde de 2018 jyldan hımııalyq kastrasııa jazasy bar. Bundaı úkimge tolyqtaı kelisemin. Biraq hımııalyq kastrasııany qoldanǵan kezde de asa muqııat bolǵan jón. Eń bastysy, sottalǵan adam túrmede bir jyl otyrǵan soń ǵana hımııalyq kastrasııa jasaǵan jón. О́ıtkeni bizdegi sot júıesi durys emes. Qylmysy dáleldenbeı sottalyp jatqandar kóp. Sottalǵan soń bir jyl ishinde joǵarǵy sotqa deıin shaǵym túsirip, óziniń kinásiz ekenin dáleldeýi múmkin. Sondyqtan hımılyq kastrasııany qylmysy jan-jaqty tekserilip bolǵan soń ǵana qoldanǵan durys, – deıdi zańger. 

Abzal Quspannyń ólim jazasy týraly pikirin psıhoanalıtık Anna Qudııarova da quptap otyr. Qudııarovanyń sózinshe, pedofıldi emdegen durys. 

–  Pedofılııa – úlken másele. Iá, naǵyz pedofılııa – aýrý. Ony emdeý kerek. Al seksýaldy zorlyq jasap jatqandar – qylmysker. Olardy jazalaý kerek. Alaıda "bárin atamyz, óltiremiz" degen bolmaıdy. Zorlyqty eshqashan zorlyqpen toqtata almaımyz. Jaqsy sóz – jarym yrys. Bul máseleni túbimen zertteý kerek, – deıdi psıhoanalıtık. 

Onyń aıtýynsha, pedofılge úkim shyǵararda óz balasyn qaraýsyz qaldyrǵan ata-anany da jazasyz qaldyrýǵa bolmaıdy. 

– Ata-anaǵa týǵan balasyn 18 jasqa deıin aman-esen jetkizý zań júzinde mindettelýi kerek. О́z balasyn qaraýsyz qaldyrǵan ata-ana mindetti túrde jazalanýǵa tıis. Jalpy bizde jas jubaılar úılengen soń kem degende 10-15 kún AHAJ (ZAKS) janyndaǵy psıhologııalyq mektepten ótýi kerek. Odan keıin balaly bolamyz dese, taǵy da arnaıy mektepten ótkeni jón. Bizde qazir psıhologııalyq mektep jetispeı jatyr. Bárine birdeı topyraq shasha almaımyn. Biraq keı juptardyń ata-ana bolýǵa bilimi jete bermeıdi. Jaýapsyzdar da bar. Sondyqtan ata-ana mektebi degen arnaıy zań qabyldaý kerek shyǵar. Sosyn "sen osy mektepten ótpeseń, saǵan balaly bolýǵa ruqsat joq" degen talap qoıý kerek, – deıdi Qudııarova. 

ZAŃDA PEDOFILIIаǴA QANDAI JAZA QARASTYRYLǴAN?

Qazaqstan zańdarynda pedofılııa degen naqty sóz joq. Degenmen kámelet jasyna tolmaǵandarǵa seksýaldy zorlyq jasaǵandar Qylmystyq kodekstiń "Zorlaý", "Seksýaldyq sıpattaǵy zorlyq-zombylyq áreketteri", "On alty jasqa tolmaǵan adammen jynystyq qatynas nemese seksýaldyq sıpattaǵy ózge de áreketter jasaý" jáne taǵy da basqa baptar boıynsha jazalanady. 

О́tken jyldyń sońynda Qazaqstan prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev zorlaý qylmysyn jasaǵandarǵa jazany kúsheıtý týraly zańǵa qol qoıǵan. Soǵan sáıkes, kámelet jasyna tolmaǵan balalarǵa qarsy jasalǵan seksýaldy sıpattaǵy is-áreket asa aýyr qylmys túrine jatqyzylyp, qylmysy dáleldengen adamǵa 20 jyl nemese ómir boıy bostandyǵynan aıyrý jazasy engizildi. 

Budan bólek, elde 2018 jyldyń qańtarynan bastap hımııalyq kastrasııa jasaý týraly zań kúshine engen.​ Qylmystyq kodekske sáıkes, hımııalyq kastrasııa "kámeletke tolmaǵandardy zorlady" degen aıyp taǵylyp, qylmysy dáleldengen 18 jastan asqan adamdarǵa qoldanylady.

О́tken jyly jeltoqsan aıynda Qazaqstan ishki ister mınıstrligi Qylmystyq-atqarý júıesi komıteti elde "Zorlaý" babymen sottalǵan tórt azamatqa hımııalyq kastrasııa qoldaný úkimi oryndalyp jatqanyn habarlanǵan. Olardyń málimetinshe, prosedýra jarty jyl ýaqyt alady. Budan bólek, ótken jyldyń shildesinde de "Zorlaý" baby boıynsha sottalǵan bir adamǵa hımııalyq kastrasııa úkimi kesilgen.

Qate tapsańyz, qajetti bólikti tańdap ctrl+enter basyńyz.

Banner

Pikir qaldyrý

pikir