• USD 378.65
  • EUR 430.07
  • RUB 6
  • CNY 55.1
23 Qyrkúıek, 16:07:45
Kekilbaevqa arnalǵan kesh

10 Qyrkúıek, 2019 Saıahat

Tabıǵatymen tamsandyrǵan Túrgen men esten ketpes Esik kóline saıahat

О́tken senbi bir top almatylyq tilshi úshin ádettegideı emes, tańsáriden bastaldy. Jazarman qaýymnyń demalysta kún uıasynan shyqpastan oıanýyna sebep – aldaǵy bolatyn sapar.

Jıyrma shaqty jýrnalısti Almatynyń irgesi Eńbekshiqazaq aýdanyndaǵy tarıhı-mádenı jáne týrıstik oryndarǵa baspasóz týry tosyp turǵan edi. Ýádeli ýaqytta, ýádeli jerde jınalǵan tilshiler "sát sapar" desip jolǵa shyqtyq.

Atalmysh sharaǵa Eńbekshiqazaq aýdanynyń ákimdigi uıytqy boldy. Maqsat – ólkeniń baı tarıhyn, kórkine kóz toımaıtyn tamyljyǵan tabıǵatyn tanystyra túsý. Aımaqtyń týrıstik áleýetin keńinen nasıhattaý.

Eńbekshiqazaq aýdanyna sapar

Jýrnalıster aıaldaǵan alǵashqy jer – "Esik" memlekettik tarıhı-mádenı qoryq-murajaıy. Bul bir biregeı oryn. Kúlli Qazaqstannyń maqtanyshyna aınalǵan "Altyn adam" eskertkishiniń mekeni. 2010 jyly ashylǵan murajaıǵa búginde kelýshiler kóp. Otandastarymyzben qatar alys-jaqyn sheteldik qonaqtardyń da qarasy saıabyrsyǵan emes. Biz barǵan kezde murajaı ishi germanııalyq týrısterge toly boldy. Mádenıetimizben tanysý úshin sonaý qart qurlyqtan kelip jatqan jurtty kórip qýanyp qaldyq. Biz bos turmaı, qoryq-murajaı aýmaǵyndaǵy qorǵandardyń birinde júrip jatqan arheologııalyq jumystardy tamashalaýǵa attandyq. Murajaıda tek jádigerler saqtalyp qana qoımaı, zertteý júrgiziletinin de atap ketken jón. Aýdanda 300-den asa qorǵan bolsa, sonyń 82-si qorǵaý aımaǵynda ornalasqan. Bizdiń saparymyz osy qorǵandardyń birin ashý jumysymen tuspa-tus kelipti. Qorǵandy zertteý jumystarynyń barysymen qoryq-murajaı dırektory Tasqyn Toıbaevtyń ózi tanystyrdy.

Eńbekshiqazaq aýdanyna sapar

Obalar bir-bir tóbeshikke uqsaıdy eken. Keıbiriniń bıiktigi 5 metrge deıin. Qorǵandardyń tóbeshik ispettes bolýynyń ózindik syry bar. Jerlengen adamnyń urpaqtary dúnıeden ótken babasynyń árýaǵyna qurbandyq retinde oba ústine tas qalap, topyraqpen betin jaýyp otyrǵan. Qurbandyq shalynǵan saıyn qabir bıikteı túsedi.

Eńbekshiqazaq aýdanyna sapar

Qabirdi taspen qalaý onyń tonalýynan saqtaǵan. Alaıda tas obalardy syrtynan zertteýge kedergi keltiretin kórinedi. Murajaı basshysynyń sózinen tastan eshqandaı lazerlik, rentgen sáýlesi ótpeıtinin bildik. Sondyqtan qabirler ashý tásili arqyly ǵana zertteledi. Osylaısha arheologtar bir ǵana obany zertteýge úlken kúsh jiger men eńbek jumsaıdy. Aıtpaqshy arheologtar syrttan shaqyrylmaıdy. Murajaıda arnaıy arheologııa bólimi bar. Qabirlerden shyqqan jádigerler arnaıy zerthanaǵa jiberilip, obanyń qaı kezeńge jatatyny anyqtalady.

Eńbekshiqazaq aýdanyna sapar

Tasqyn Toıbaevtyń aıtýynsha, bıyl kelýshi sheteldikterdiń sany erekshe kóp. Oǵan Dımash Qudaıbergenniń ınstagram áleýmettik jelisinde "Altyn adammen" túsken sýreti sebepshi bolypty. Ánshiniń erekshe jádigerge qyzyqqan sheteldik jankúıerleri Dımashtyń elordada ótken konsertine kelgende arnaıy osy ólkege at basyn burǵan. Sondaı sheteldikterdiń birin murajaı ishinen de keziktirdik. 82 jastaǵy Robert esimdi týrıst áıelimen AQSh-tan, Kalıfornııa shtatynan kelipti.

Eńbekshiqazaq aýdanyna sapar

Sonymen, qoryq-murajaıǵa kirgende aldymen dáliz qabyrǵasyna ilingen Arheologııalyq karta kózge túsedi. Kartada eldimeken, ǵıbadathana, petroglıf sııaqty erte temir dáýirine tán eskertkishter beınelengen. Dálizben ary qaraı júrgende murajaıdyń ekspozısııalyq zaldary bastalady. Alǵashqysy saq mádenıetine arnalsa, ekinshi zal "Altyn adamnyń" ashylý tarıhyna baılanysty. Sondaı-aq "Qazaqstan arheologııasy" zaly, kórmeler ótetin zal jáne Bekmuhanbet Nurmuhanbetuly memorıaldyq kabıneti jumys isteıdi.

Qorǵandy zertteý jumystarynyń barysymen qoryq-murajaı dırektory Tasqyn Toıbaevtyń ózi tanystyrdy.

Biz murajaıdyń ekinshi zalynda ornalasqan basty jádiger – "Altyn adamdy" kórýge asyqtyq. Murajaı qyzmetkerleri qazaq memleketiniń sımvolyna aınalǵan eskertkish haqynda kóptegen málimetter berdi. Jádigerdiń túpnusqasy tolyqtaı saf altynmen kómkerilgen. Onyń ár elementi úlken maǵynaǵa ıe. Kıimdegi árbir zat sol zamannyń fılosofııalyq hám dúnıetanymdyq túsinigenen habar beredi. Qańqa súıegin zertteı kele onyń er bala ekeni dáleldengen. Boıy 165 sm bolǵan. Saq zamanynda, shamamen b.z.b. 5 ǵasyrynda ómir súrgen. Ony kıimi men qabirden tabylǵan 4 myńǵa jýyq altyn japsyrma ishindegi 165 ańdyq stıldegi japsyrma aıǵaqtaıdy. «Altyn adamnyń» bas kıimi ıaǵnı táji jáne mór qyzmetin atqarǵan qolyndaǵy saqınasy onyń bıleýshi bolǵanyn bildiredi. Sáıkesinshe, bul jádiger 2500 jyl buryn qazaq jerinde memleket bolǵanynyń zattaı aıǵaǵy.

Eńbekshiqazaq aýdanyna sapar

"Esik" memlekettik tarıhı-mádenı qoryq-murajaıynda osyndaı qundy derekterge qanyq bolǵan biz saparymyzdy Esik kólinde jalǵastyrdyq. Kóldiń kórki shirkin, kerim ǵoı. Tabıǵattyń bul tamashasyn arnaıylap basqa jerden qoldan jasar bolsa, dál osyndaı sulý bop shyǵa qoımas sirá.

Eńbekshiqazaq aýdanyna sapar

Kól Esik qalasynan ońtústikke qaraı 17 shaqyrym jerde, Esik shatqalynda, teńiz deńgeıinen 1759 metr bıiktikte ornalasqan. Ǵalymdardyń dereginshe, kól 8-10 myń jyl buryn taý jynystarynyń yǵysýynan paıda bolǵan. Tabıǵı jolmen qalyptasqan bógetke taý muzdyqtary, qar, jaýyn-shashyn cýy jınalyp, taý aralyǵyndaǵy ásem kólge aınalypty.

Eńbekshiqazaq aýdanyna sapar

Aspanmen shaǵylysyp, erekshe túske kómkerilip jatqan kól sýy buryn budan da úlken bolǵan desedi. Buryn dep otyrǵanymyz sýdyń 1963 jylǵy selge deıingi deńgeıi. Esik kólinde úlken apat oryn alǵanyn biz sapar barysynda estidik.

Apatqa deıin bunda avtobýstar aıaldaıtyn avtovokzal bolypty. Onyń ǵımaraty áli kúnge deıin tur. Kezinde sol jerge Almatydan demalys kúnderi ár jarty saǵat saıyn avtobýs qatynaǵan. Kelýshilerge arnalǵan qonaqúı, meıramhana, monsha, shashtaraz, bı alańdaryna deıin dúrkirep jumys istegen. Kólge qala turǵyndarynan bólek, Qazaqstanǵa kelgen memleket basshylary, sheteldik meımandar soqpaı ketpegen. Bul jer Qonaev atamyzdyń da jıi demalatyn oryndaryny biri bolypty. Tipti álginde aıtqan apatqa Qonaev atamyzdyń ózi kýá bolǵan degen derek bar. Apattan soń 1973 jyly selden qorǵaıtyn jańa bógetter, Esik ózenimen artyq sý aǵyp ketetin plotına salyndy. Sondaı-aq tasqynnyń kólge quıylǵan tusyna shlıýzderi bar bógetter de boı kótergen.

Búginde kól kóptegen qazaqstandyqtardyń demalatyn súıikti orny. Sý betinde seıil quram deýshiler úshin motorly qaıyqtar júıitkip tur. Aýmaqta tamaqtanatyn jerler de joq emes. Dese de kópshilik tamyljyǵan tabıǵat aıasynda káýap ázirlep, as-sýyn dalada ishkendi qup kóredi.

Eńbekshiqazaq aýdanyna sapar

Eńbekshiqazaq aýdanyna sapar

Uıymdastyrýshylar túski as ýaqyty jaqyndap qalǵandyqtan ketetinimizdi aıtqanda kórkem jerdi birazǵa sheıin qımaı turdyq. Qalanyń qarbalas tirshiliginen bir sát boı tasalap, ózińmen óziń bolý, taza aýamen keýdeni toltyra tynystaý úshin kórikti mekenge qaıta kelýge óz ózimizge sert berdik.

Tústikke Eńbekshiqazaq aýdany ishki saıasat bóliminiń basshysy Momýnjan Islamov, aýdan ákiminiń baspasóz hatshysy Dınara Tıýlemısova bastaǵan uıymdastyrýshylar aýdandaǵy belgili oryndardyń biri – forel sharýashylyǵyna apardy.

Eńbekshiqazaq aýdanyna sapar

Sharýashylyq balyq aýlap, tabıǵatpen etene jaqyndasam deýshiler úshin taptyrmas jer eken. Dámi til úıirer jergilikti balyqtan jasalǵan taǵammen aýqattanǵannan soń jýrnalıster baǵdarlama boıynsha dýmandatyp aýdandaǵy keremetterdiń biri ári biregeıi – Túrgen sarqyramasyna jol tartty. Bizdi bastaýshy top jergilikti jerdiń tarıhymen tanystyryp, ólkede ótken aıtýly oqıǵalar týraly maǵlumat berdi. Solardyń qatarynda ataqty "Qarash-qarash oqıǵasy" bolǵan mańdy kózben kórdik.

Jarty saǵatta bizdi mingen kóligimiz Túrgen shatqalynyń etegine ákep tiredi. Kólikten túsken tilshilerdi Túrgen aýyldyq okrýginiń ákimi Bota Eleýsizova qarsy alyp, sát-sapar tilep, sarqyramaǵa shyǵaryp saldy.

Eńbekshiqazaq aýdanyna sapar

Túrgende jalpy jeti sarqyrama bar eken. Biz "Aıýly" dep atalatyna bardyq. Buryndary aıýlar meken etkendikten halyq bul jerdi "Aıýly" dep atap ketken. Kólik toqtaıtyn jerden sarqyramaǵa deıin 1300 metr. Shyrshalarmen kómkerilgen tastaq jol bıikke qaraı taryla beredi. Ári ıirimge toly. Keı jerlerde tik kóteriletin tustar bar. Sondyqtan saıahatqa shyǵarda yńǵaıly aıaq kıim kıip shyqqan jón. Taý basy salqyn bolǵandyqtan jyly kúrteńizdi de umytpaǵaısyz.

Osyndaı joldy basyp ótken soń aldyńyzdan jartastyń qýysynan 30 metr bıiktikten qulaı aqqan sarqyrama shyǵady.

Eńbekshiqazaq aýdanyna sapar

Buryn kelgeni bar, kelmegini bar jıyrma jýrnalıst tabıǵattyń bul keremetine tań-tamasha boldy. Jalpymyz jıylyp, kók baıraǵymyzdy jelbiretip estelik foto jasadyq.

Eńbekshiqazaq aýdanyna sapar

Sapar sońynda tabıǵat aıasynda jaıylǵan aq dastarhan basynda demalystan alǵan áserimizben bólistik. Aýdandyq mádenıet bólimi qyzmetkerleriniń ánnen shashqan shashýyna qosyla shyrqap, bı bılep, Eńbekshiqazaq aýdanyna jasaǵan saıahatty kóterińki kóńil-kúımen aıaqtadyq.

Qate tapsańyz, qajetti bólikti tańdap ctrl+enter basyńyz.

Banner

Pikir qaldyrý

pikir